Optrekkend vocht komt uit de grond en zit onderaan de muur, tot ongeveer een meter hoog, met een vochtlijn en witte zoutuitslag. Doorslaand vocht komt van buiten door de gevel en zit op de plek van de scheur, het slechte voegwerk of de open aansluiting, meestal op de zuidwestgevel en erger na regen. Condens is binnenvocht dat neerslaat op koude plekken: hoeken, achter kasten, rond kozijnen, het ergst in de winter. Een lekkage komt van een leiding, het dak, een goot of de buren en volgt het water naar beneden. In de praktijk lopen de vormen door elkaar; daarom staat hieronder per vorm wat u ziet, wat u zelf kunt controleren en wanneer een onderzoek nodig is.
De vier vormen naast elkaar
| Kenmerk | Optrekkend vocht | Doorslaand vocht | Condens | Lekkage |
|---|---|---|---|---|
| Waar op de muur | Onderaan, tot circa 1 meter, gelijkmatig langs de plint | Op de plek van het gebrek buiten, vaak rond kozijnen en onder de daklijn | Op de koudste plekken: hoeken, achter meubels, rond kozijnen, op de vloerrand | Onder of naast de bron, vaak in een streep of druppelpatroon naar beneden |
| Patroon | Horizontale vochtlijn met een golvende bovenrand | Vlek die groter wordt na regen en weer krimpt bij droog weer | Zwarte stippen schimmel, beslagen ramen, vochtige hoeken | Scherpe rand, soms kringen van eerdere natte periodes |
| Seizoen | Hele jaar, erger in natte winters | Na regen met wind, vooral uit het zuidwesten | Winter, bij koude buitenlucht en dichte ramen | Bij regen (dak, goot, gevel) of altijd (leiding) |
| Zoutuitslag | Ja, wit en pluizig op de vochtlijn | Soms, bij de rand van de vlek | Nee | Zelden |
| Typische woning | Vooroorlogs zonder trasraam, souterrain, kelder | Steens gevel zonder spouw, gescheurd stucwerk, slecht voegwerk | Geïsoleerde of kierdichte woning zonder voldoende ventilatie | Appartement onder een balkon, dak of badkamer van de buren |
Optrekkend vocht
Grondwater trekt via de poriën van baksteen en mortel omhoog, zoals in een suikerklontje dat u in de koffie doopt. Een goed werkend trasraam of een vochtkerende laag onderin de muur houdt dat tegen; in veel vooroorlogse woningen ontbreekt die laag of is hij uitgewerkt. Het water verdampt aan de binnenkant van de muur en laat zouten achter: de witte, pluizige uitslag op de vochtlijn. De pleister eronder wordt zacht en laat los. Het vochtfront komt zelden hoger dan een meter; is de plek hoger, dan is het geen optrekkend vocht.
Let op: een natte kruipruimte of een hoge grondwaterstand maakt het erger, maar is niet hetzelfde. En een vochtlijn in een souterrain kan ook zijdelings indringend vocht zijn, uit de grond naast de muur. Dat vraagt een andere oplossing dan injecteren.
Doorslaand vocht
Regenwater dringt van buiten door de gevel. Bij een steens gevel zonder spouw is de muur na een paar dagen slagregen verzadigd en komt het water aan de binnenkant tevoorschijn. Bij een spouwmuur gebeurt dat alleen als er een directe weg is: een scheur in het stucwerk, uitgespoeld voegwerk, een open aansluiting bij een kozijn, een balkonplaat of een dakrand, of spouwankers en speciebaarden die het water over de spouw heen leiden. De vlek zit dan precies achter het gebrek en wordt na regen groter.
In Den Haag en de rest van de kuststreek is doorslaand vocht de meest voorkomende vorm op gevels die op het zuidwesten liggen. Een plek rond een kozijn op die gevel is bijna altijd doorslaand vocht en geen condens, ook al zegt de verhuurder of de VvE van wel.
Condens
Warme binnenlucht bevat veel vocht: koken, douchen, ademen, wasgoed. Komt die lucht tegen een koud oppervlak, dan slaat het vocht erop neer. De koudste plekken in een woning zijn de hoeken, de plekken achter kasten tegen een buitenmuur, de randen van kozijnen en bij portiekflats de betonnen vloerrand die als koudebrug naar buiten loopt. Daar groeit schimmel in zwarte stippen. Condens is het ergst in de winter en verdwijnt in de zomer; een natte gevel doet dat niet.
Condens is sinds de isolatiegolf vaker geworden: woningen zijn dichter gemaakt zonder extra ventilatie. De oplossing is dan ventileren en de koudebrug isoleren, niet injecteren of de gevel impregneren. Maar het omgekeerde komt ook voor: schimmel op een wand die van buiten nat is, wordt ten onrechte op ventileren geschoven. Dat verschil is alleen met metingen vast te stellen.
Lekkage
Bij een lekkage komt het water uit een bron die u meestal niet ziet: een leiding in de vloer, de badkamer van de bovenbuur, de aansluiting van het balkon op de gevel, de dakrand, een verstopte goot of een gescheurde loodslab. Het water volgt de weg van de minste weerstand en komt soms meters verderop tevoorschijn. Een kenmerk is een scherpe rand en een patroon van boven naar beneden; bij een leidinglekkage blijft de plek nat, ook na weken droog weer.
Wat u zelf kunt controleren
- 1Meet de hoogte. Zit de plek lager dan een meter en loopt hij gelijkmatig langs de hele muur? Dan wijst dat op optrekkend vocht. Zit hij hoger of plaatselijk? Dan doorslaand vocht of een lekkage.
- 2Kijk naar het weer. Maak een foto na een droge week en na een regenperiode met wind. Wordt de plek groter na regen, dan komt het water van buiten.
- 3Loop naar buiten. Zoek op dezelfde hoogte aan de buitenkant naar scheuren, open voegen, kapotte kit bij kozijn of balkon, en kijk of de goot en de regenpijp bij die plek uitkomen.
- 4Zoek de koude plek. Zit de schimmel in een hoek, achter een kast of op de vloerrand en is de rest van de muur droog? Dan is condens waarschijnlijk. Zet een hygrometer neer: boven 60 procent relatieve vochtigheid in de winter is te hoog.
- 5Vraag de buren. Woont u in een appartement, vraag dan of de bovenbuur een balkon, badkamer of wasmachine boven uw plek heeft en of daar recent iets is verbouwd.
Wat niet werkt: overschilderen met een vochtwerende verf, een gratis vochtanalyse van een bedrijf dat injecties verkoopt, of een ventilatiesysteem laten plaatsen tegen een natte gevel. Elke oplossing hoort bij een oorzaak. Wie de oorzaak niet kent, betaalt twee keer.
Wanneer is een vochtonderzoek nodig?
Als de plek terugkomt na herstel, als de VvE, de verhuurder of de verzekeraar een andere oorzaak noemt dan u, als meerdere vormen door elkaar lijken te lopen, of als u gaat kopen en wilt weten wat het kost. Een vochtonderzoek stelt de oorzaak vast met vochtmeter en warmtebeeldcamera, benoemt welke oorzaken zijn uitgesloten, en geeft een herstelplan in stappen. Zo ziet dat eruit: voorbeeldrapport vochtonderzoek (pdf, fictieve woning).